Loopband smeren: waarmee, hoe vaak en waarom

De loopmat glijdt niet over lucht, maar over een dekplaat: een harde plaat, meestal van geperst hout met een gladde toplaag, die tussen de voor- en achterrol ligt. Alles wat jij aan gewicht en landingskracht op de mat zet, wordt via die mat op de dekplaat afgedragen. Tussen die twee vlakken zit wrijving, en die wrijving is de vijand.

Zolang er een dunne siliconenfilm tussen mat en dekplaat zit, glijdt de mat licht en heeft de motor weinig moeite om hem op snelheid te houden. Verdwijnt die film, dan loopt de wrijving op. De motor moet meer stroom trekken om dezelfde snelheid te halen, de motorcontroller krijgt hogere stroompieken te verwerken, en beide worden warmer dan de bedoeling is. Elektronica houdt niet van warmte: dat is de route waarlangs een simpel smeerprobleem uitmondt in een defecte controller.

Tegelijk slijt de mat zelf sneller. De onderzijde van een loopmat heeft een gladde glijlaag; die schuurt weg als er geen smeerfilm meer tussen zit. Is die glijlaag eenmaal doorgesleten, dan gaat het snel: de ruwe onderlaag vreet zich in de dekplaat, de dekplaat wordt ruw, en dan versnelt het proces zichzelf. Vanaf dat punt helpt smeren niet meer en moeten mat en dekplaat er allebei uit.

Kortom: smeren is geen cosmetisch klusje, het is bescherming van de duurste componenten in het apparaat. Gaat er alsnog iets stuk, dan zijn mat, dekplaat en rollen als onderdelen leverbaar — maar voorkomen is hier letterlijk goedkoper dan vervangen.

Het juiste middel is 100% siliconenolie, vloeibaar, zonder toevoegingen. Dat is wat vrijwel elke fabrikant voorschrijft en wat wij in de werkplaats gebruiken. Het blijft als film liggen, verdampt niet snel, tast rubber en kunststof niet aan en is neutraal ten opzichte van de mat en de dekplaat.

Wat je nooit moet gebruiken: WD-40 en soortgelijke kruipolies. Dat zijn geen smeermiddelen maar kruip- en ontvettingsmiddelen op petroleumbasis. Ze lossen op wat er aan smering ligt, kruipen in de rollen en lagers waar ze niet horen, en tasten het rubber en de bindlagen van de loopmat aan. Een mat die met WD-40 is behandeld gaat rekken en delamineren — dan is de mat verloren.

Ook fout: elke olie op petroleum- of minerale basis, motorolie, en drijfriemspray. Die middelen zijn ontworpen voor metaal-op-metaal of voor grip op riemen; op een loopmat doen ze precies het verkeerde. Drijfriemspray verhoogt juist de grip en dus de wrijving — het tegenovergestelde van wat je wil.

Twijfelgeval: siliconenspray in een spuitbus met drijfgas. Die bevat naast silicone ook oplosmiddelen en drijfgassen die de bindlaag van de mat kunnen aantasten, en je kunt onmogelijk gedoseerd onder de mat spuiten — het merendeel belandt op het frame, op de rollen en op de vloer, waar het gevaarlijk glad wordt. Gebruik vloeibare siliconenolie met een lange applicator of doseerflacon.

De procedure hieronder is de algemene werkwijze. Elk model heeft eigen details — bij het ene apparaat licht je de mat gewoon op, bij het andere moet je eerst de matspanning losdraaien. Raadpleeg dus altijd eerst de handleiding van jouw specifieke model; dat is niet een formaliteit maar bepaalt of je iets fout doet aan de spanning of aan de centrering.

Werk rustig en zorg dat het apparaat spanningsloos is voordat je onder de mat komt. Een loopband die per ongeluk aanslaat terwijl je hand ertussen zit, is geen theoretisch risico.

Het duidelijkste signaal krijg je met je hand. Steek bij een uitgeschakelde, spanningsloze band je vlakke hand onder de mat, midden op de dekplaat, en voel. Voelt het glad en licht vettig aan, dan zit er nog film. Voelt het droog, stroef of juist plakkerig-taai, dan is de smering op of verhard tot een kleverige laag met stof erin — dat laatste vraagt eerst reinigen en dan opnieuw smeren.

Het tweede signaal is geluid en gedrag onder belasting. Een motor die hoorbaar zwaarder gaat werken zodra je erop stapt, een band die schokkerig aanloopt of even hapert bij het versnellen, of een snelheid die zakt zodra een zwaardere gebruiker erop stapt: dat zijn allemaal symptomen van te veel wrijving. Bij commerciële banden merk je dat eerder aan de stroomopname dan aan het geluid.

Een derde aanwijzing is warmte. Voel na een trainingssessie voorzichtig aan de motorkap. Een motor die duidelijk warmer is dan je gewend bent bij dezelfde training, werkt tegen weerstand die er niet hoort te zijn.

Belangrijk: al deze signalen kunnen ook andere oorzaken hebben — een te strak gespannen mat, een vastlopende rol, een lager dat op is. Verwar smeren dus niet met een universele oplossing. Blijft het gedrag na correct smeren hetzelfde, laat het dan bekijken via reparatie en onderhoud.

Niet elke loopband hoeft gesmeerd te worden. Veel commerciële modellen van A-merken zijn uitgerust met een zogeheten onderhoudsarme of zelfsmerende mat: de glijlaag bevat al een smeermiddel dat gedurende de levensduur van de mat vrijkomt, of de dekplaat heeft een coating met lage wrijving. Bij die apparaten kan extra olie aanbrengen zelfs contraproductief zijn, omdat het de laag verzadigt en stof bindt.

Consumentenmodellen en veel oudere semi-professionele banden hebben die voorziening niet en zijn wél afhankelijk van periodiek smeren. Sommige modellen hebben zelfs een indicator in de console die aangeeft wanneer smeren aan de beurt is, meestal gekoppeld aan draaiuren.

Dit is precies waarom er geen algemeen geldend smeerinterval te geven is en waarom wij dat bewust niet doen. Het hangt af van het type mat, de constructie van de dekplaat, en van het gebruik. Wat de fabrikant in de handleiding van jouw model voorschrijft is leidend — punt.

Wat het interval in de praktijk beïnvloedt, is wel te benoemen: het aantal draaiuren, het gewicht en aantal gebruikers, de hoeveelheid stof in de ruimte (een garage of werkplaats is veel zwaarder dan een schone studio), en de luchtvochtigheid. Een band die door meerdere zwaardere gebruikers per dag wordt gebruikt in een stoffige ruimte vraagt eerder aandacht dan dezelfde band in een schone huiskamer met één gebruiker. Bij intensief gebruik in een club of praktijk is een onderhoudscontract meestal verstandiger dan zelf bijhouden.

Op een gegeven moment is smeren niet meer de oplossing maar uitstel. Dat punt herken je aan de dekplaat en aan de mat zelf. Haal de mat opzij en voel de dekplaat: is die op de looplijn niet meer glad maar ruw, dof of zelfs uitgesleten met een voelbare kuil, dan is de toplaag weg. Een ruwe dekplaat vreet elke nieuwe mat binnen korte tijd op.

Aan de mat kijk je naar de onderzijde. Zie je op de looplijn een andere kleur of structuur dan aan de randen, dan is de glijlaag daar doorgesleten. Aan de bovenzijde let je op een uitgelopen profiel, opbollende plekken, of randen die beginnen te rafelen. Een mat die op de looplijn zichtbaar dunner is dan aan de zijkanten, is op.

In beide gevallen vervang je mat en dekplaat bij voorkeur samen. Een nieuwe mat op een versleten dekplaat leggen is weggegooid geld, en een gedraaide dekplaat (veel dekplaten zijn aan twee zijden bruikbaar) is alleen een optie als de tweede zijde nog echt gaaf is.

Overweeg je een gebruikt exemplaar te kopen? Neem deze checks dan mee naar de bezichtiging — ze staan ook in onze gids over een gebruikte loopband kopen. Een verkoper die kan laten zien welke mat en dekplaat erin zitten en wanneer die vervangen zijn, is aanzienlijk betrouwbaarder dan een verkoper die daar geen antwoord op heeft.